Wie voor het eerst een Koreaans koninklijk paleis bezoekt, ontdekt al snel dat de gebouwen niet alleen indruk maken door hun architectuur. Ook de schilderijen binnen vertellen verhalen – en veel van die verhalen zijn voor bezoekers uit Europa in eerste instantie niet gemakkelijk te begrijpen.
Een bijzonder mooi voorbeeld is „Baekhakdo“ (백학도, 白鶴圖), het „schilderij van de witte kraanvogels“ in het Daejojeon-huis van het Changdeokgung-paleis in Seoel.
Het monumentale schilderij werd in 1920 gemaakt door de Koreaanse schilder Kim Eun-ho (김은호, 1892–1979). Het is bijna zes meter breed en werd in kleur op zijde geschilderd. Tegenwoordig behoort het tot het Koreaanse staatserfgoed dat officieel is geregistreerd.
Maar wat zien we hier eigenlijk – en waarom zijn er op een muurschildering van een koninklijk paleis zoveel kraanvogels te zien?
Een schilderij voor het koninklijke paleis
Om het schilderij te begrijpen, moet je eerst weten wat het gebouw betekende.
Het Changdeokgung-paleis was een van de belangrijkste koninklijke paleizen van Korea. Het Daejojeon-huis was een bijzonder belangrijk deel van het paleis en stond nauw in verband met het koninklijke echtpaar.
In 1917 werd Daejojeon bij een grote brand verwoest. Tijdens de daaropvolgende wederopbouw werd ook het interieur opnieuw ontworpen. In dat verband ontstond in 1920 het schilderij „Baekhakdo“.
Dat betekent: Het schilderij is geen honderden jaren oud kunstwerk dat altijd al aan deze muur heeft gehangen. Het werd in 1920 nieuw gemaakt.
En precies dat maakt het schilderij historisch interessant.
Want hoewel het een modern werk uit het begin van de twintigste eeuw is, grijpt het terug op een veel oudere traditie van de Koreaanse hofkunst.
Zestien kraanvogels in een nachtelijk landschap
Op het grote schilderij zien we zestien kraanvogels, verspreid over het landschap.
Sommige vliegen net over het water aan. Andere zitten op pijnbomen, terwijl weer andere op de grond staan. De dieren nemen dus niet allemaal dezelfde houding aan.
Daardoor oogt de scène levendig.
Je krijgt niet de indruk dat er zestien identieke vogels naast elkaar zijn opgesteld. Elke kraanvogel lijkt zijn eigen moment te hebben: de ene spreidt zijn vleugels uit, een andere rust op een tak en weer een andere staat alert in het landschap.
Op de achtergrond ligt een donker, nachtelijk landschap. Tegen deze donkere achtergrond vallen de lichte lichamen van de kraanvogels bijzonder duidelijk op.
Waarom zijn kraanvogels in Korea zo belangrijk?
Voor een Europese toeschouwer zou de kraanvogel aanvankelijk gewoon een mooie vogel kunnen zijn.
In de traditionele Koreaanse cultuur betekent hij echter veel meer.
De kraanvogel is een symbool voor een lang leven en een lang bestaan. Hij behoort tot de motieven die in de Koreaanse kunst worden verbonden met de wens voor een lang en gelukkig leven.
Een belangrijke traditie is de zogenaamde „Sipjangsaeng“ (십장생, 十長生) – de „tien symbolen van een lang leven“.
Daartoe behoren verschillende elementen uit de natuur, bijvoorbeeld de zon, bergen, water, wolken, dennen, bamboe, kraanvogels, schildpadden, herten en de zogenaamde „paddenstoel der onsterfelijkheid“.
Deze dingen werden niet alleen geschilderd omdat ze mooi waren. Ze stonden voor wensen als gezondheid, een lang leven, standvastigheid en geluk.
Wanneer een Koreaans koninklijk paleis dus met kraanvogels en dennen werd versierd, kon dit tegelijkertijd een wens zijn voor het welzijn en een lang leven van de koninklijke familie.
Niet alleen kraanvogels: een heel systeem van symbolen
Wanneer je het schilderij beter bekijkt, ontdek je dat de kraanvogels niet alleen voorkomen.
Ook dennen, bamboe, rotsen, water en Yeongji, een traditioneel motief dat vaak in verband wordt gebracht met de „paddenstoel der onsterfelijkheid“, zijn afgebeeld.
Elk van deze elementen draagt een betekenis.
De den staat voor standvastigheid en een lang leven. Hij blijft ook in de winter groen en werd daarom een symbool van volharding en onvergankelijkheid.
De bamboe staat bekend om zijn rechte groeivorm en weerbaarheid en heeft ook in de Oost-Aziatische kunst een sterke symbolische betekenis.
De Yeongji-plant behoort op haar beurt tot de traditionele motieven die met een lang leven en onsterfelijkheid worden verbonden.
Het beeld is daarom als het ware een visuele gelukwens.
Het zegt niet in woorden:
„Moge de koninklijke familie lang, gezond en gelukkig leven.“
In plaats daarvan laat het kraanvogels, dennen, bamboe, water en andere symbolen deze boodschap uitdrukken.
En dan zijn er ook nog de pioenrozen
Aan de onderrand van het beeld vallen vooral prachtige pioenrozen op.
Ook de pioenroos had een bijzondere betekenis in de Koreaanse hofcultuur. Ze werd geassocieerd met rijkdom, welvaart en schoonheid.
Daarmee wordt de boodschap van het beeld nog verder uitgebreid.
De kraanvogels wensen een lang leven toe.
De dennen en andere planten staan voor standvastigheid en een lang leven.
De pioenrozen staan voor welvaart en geluk.
Samen ontstaat een ideaal beeld van het leven: lang, gezond, vredig en welvarend.
Een oud thema in een modern schilderij
Bijzonder interessant is dat dit schilderij in het jaar 1920 ontstaan is.
Het Koreaanse koninkrijk bestond op dat moment politiek niet meer. Korea stond sinds 1910 onder Japans koloniaal bewind.
Toch werd in het voormalige koninklijke paleis een schilderij gemaakt dat heel bewust teruggrijpt op de beeldtaal van de Koreaanse hoftraditie.
Kim Eun-ho gebruikte dus oude symbolen, maar schilderde ze met de artistieke middelen van zijn eigen tijd.
Je kunt ‘Baekhakdo’ daarom opvatten als een soort brug tussen traditie en moderniteit.
Het is geen schilderij uit de Joseon-periode. Tegelijkertijd zou het onjuist zijn om het simpelweg als een modern landschapsschilderij te beschouwen.
Het laat zien hoe sterk de traditionele beeldtaal van de Koreaanse hofkunst nog tot in het begin van de 20e eeuw voortleefde.
Ontdek dit kunstwerk ‘Baekhakdo’ als canvasdoek of als poster
Kim Eun-ho: traditie en een nieuwe beeldtaal
Kim Eun-ho was een belangrijke Koreaanse schilder van zijn tijd.
In ‘Baekhakdo’ houdt hij zich aan de traditionele symboliek, maar probeert hij de dieren tegelijkertijd zo levendig mogelijk te laten lijken.
Bijzonder opvallend zijn de verschillende lichaamshoudingen en het gebruik van licht en schaduw.
Daardoor lijken de kraanvogels niet plat en onbeweeglijk. Hun lichamen hebben volume en hun bewegingen zijn bijna te volgen.
Ook de natuur is zorgvuldig geobserveerd.
De naalden van de dennenbomen, de rotsen, de waterloop en vooral de bloemblaadjes van de pioenrozen zijn gedetailleerd uitgewerkt.
Daaruit blijkt dat Kim Eun-ho niet alleen met traditionele symbolen werkte, maar ook grote belangstelling had voor een zo overtuigend mogelijke weergave van de natuur.
Een klein detail onthult de kunstenaar
Wie goed kijkt, ontdekt aan de linkerkant van het schilderij een inscriptie:
「金殷鎬謹寫」
Dat betekent vrij vertaald: ‘Eerbiedig geschilderd door Kim Eun-ho.’
Daarnaast bevindt zich zijn zegel.
Bij zo’n groot muurschilderij is het interessant dat de kunstenaar op deze manier zijn persoonlijke spoor heeft achtergelaten.
Het werk was bestemd voor een koninklijk vertrek, maar draagt tegelijkertijd duidelijk de signatuur van één kunstenaar.
Een voorloper van de traditie
Interessant genoeg zijn er aanwijzingen dat afbeeldingen van kraanvogels al vóór het ontstaan van dit schilderij met Daejojeon verbonden waren.
Een historisch verslag vermeldt een gouden kamerscherm met zeven kraanvogels, dat zich in Daejojeon zou hebben bevonden.
Dat betekent echter niet dat dit oude kamerscherm het huidige „Baekhakdo“ was.
Het laat veeleer zien dat kraanvogels al lang vóór 1920 deel uitmaakten van de decoratieve beeldtaal van koninklijke vertrekken.
Kim Eun-ho greep bij het vormgeven van het nieuwe schilderij dus terug op een al gevestigde traditie.
Wat zou een bezoeker dus vóór het schilderij moeten zien?
Wanneer je als Europese bezoeker voor „Baekhakdo“ staat, is het de moeite waard om niet alleen op de schoonheid van de kraanvogels te letten.
Je kunt het schilderij op meerdere niveaus bekijken.
Eerst zie je een indrukwekkend natuurt tafereel met vliegende vogels, pijnbomen, water, rotsen en bloemen.
Dan wordt de symbolische laag zichtbaar:
De kraanvogel staat voor een lang leven.
De pijnboom staat voor standvastigheid en een lang leven.
De pioenroos staat voor welvaart en geluk.
En ten slotte komt daar de historische laag bij:
Het schilderij ontstond in 1920 – in een tijd waarin de traditionele Koreaanse hofwereld al aan ingrijpende politieke en maatschappelijke veranderingen was blootgesteld.
Juist deze combinatie maakt het werk zo interessant.
Een wens die in een schilderij voortleeft
Misschien laat „Baekhakdo“ zich het eenvoudigst begrijpen als een geschilderde wens voor een goed leven.
De zestien kraanvogels vliegen door het nachtelijke landschap. De pijnbomen blijven rechtop staan. Het water stroomt verder. De bloemen bloeien.
Niets daarvan is toevallig.
De natuur wordt hier een taal.
Een taal die vertelt over lang leven, gezondheid, welvaart, vrede en geluk.
En hoewel het schilderij meer dan honderd jaar geleden is ontstaan, is deze wens verrassend tijdloos.
Misschien is dat precies de reden waarom je ook vandaag nog lang voor „Baekhakdo“ kunt blijven staan: je hoeft de Koreaanse taal niet te beheersen en de geschiedenis van de Joseon-dynastie niet tot in detail te kennen om de kernboodschap te begrijpen.
Een lang leven. Gezondheid. Geluk. Vrede. En de hoop dat dit alles behouden blijft voor de mensen van wie je houdt.
